ANGLIKANIZM

ANGLIKANIZM (łac.: anglicanus — anglikański) — doktryna religijna oraz związane z nią formy kultu i struktura organizacyjna Anglikańskiej Wspólnoty Kościołów. Początek tej wspólnocie dała schizma dokonana przez Henryka VIII w związku z negatywnym stanowiskiem papieża Klemensa VI w procesie o orzeczenie nieważności małżeństwa króla z Katarzyną Aragońską. W 1534 r. parlament angielski wydał Akt Supremacyjny uznający króla głową Kościoła angielskiego. Otwarło to drogę wpływom reformacji, zwłaszcza kalwinizmu, na Kościół w Anglii. Jeszcze za życia Henryka VIII doszło do zlikwidowania klasztorów, a za jego następcy, Edwarda VI, wprowadzono wiele zmian w liturgii. W 1549 r. wprowadzono w miejsce dotychczasowymi ksiąg liturgicznych tzw. Księgę Wspólnoty Modlitwy (Book of Common Prayer), w 1550 r. — nowy rytuał święceń kapłańskich, a w 1553 r. — nową regułę wiary. W XVII w. doszło do rozłamu między zwolennikami ustroju episkopalnego, a pozostającymi pod wpływem kalwinizmu purytanami, dążącymi do zredukowania ceremonii liturgicznych i wprowadzenia ustroju prezbiteriańskiego (Kościołem kierują książa, tzn. prezbiterzy, nie uznaje się hierarchicznego stopnia biskupa). W drugiej połowie XVIII w. rozwinął się w anglikanizmie ruch metodystyczny jako reakcja na postępujące skostnienie życia religijnego. Doprowadziło to do kolejnego rozłamu i do wyodrębnienia się Kościoła metodystycznego. W XIX w. skrystalizowały się w Kościele anglikańskim trzy nurty:

a) Kościół Wysoki (High Church) zwany anglokatolickim lub rytualistycznym. akcentujący znaczenie ustroju episkopalnego i obrzędów liturgicznych;

b) Kościół Niski (Low Church) zwany purytańskim lub ewangelickim, kładący nacisk na równość wszystkich wierzących, osobistą pobożność i akcję charytatywną;

c) Kościół Szeroki (Broad Church). zwany modernizującym albo liberalnym, podający w wątpliwość niektóre prawdy wiary i moralności.

Wewnątrz Kościoła Wysokiego rozwinął się w połowie XIX w. tzw. Ruch Oksfordzki, postulujący umocnienie autorytetu kościelnego oraz odnowę życia religijnego przez nawrót do nauki i literatury pierwszych wieków chrześcijaństwa. Jednym z głównych działaczy rego ruchu był J. H. Newman, który później przeszedł do Kościoła katolickiego.

Kościół anglikański obejmuje dzisiaj w samej Anglii dwie prowincje, na których czele stoją arcybiskupi Canterbury i Yorku. Poza tym istnieją niezależne Kościoły anglikańskie w Szkocji, Irlandii, Walii oraz w 14 krajach poza wyspami brytyjskimi, w większości w tych, które były kiedyś koloniami Wielkiej Brytanii. Wszystkie te Kościoły razem tworzą Anglikańską Wspólnotę Kościołów. Ich przedstawiciele zbierają się mniej więcej co 10 lat na konferencję w Lambeth, londyńskiej siedzibie arcybiskupa Canterbury. Anglikanie uznają, że źródłem Objawienia jest Pismo św. interpretowane dzięki światłu Ducha Świętego w oparciu o tradycję. Za istotne sformułowania wiary uznają starożytne symbole i uchwały czterech pierwszych soborów. Przyjmują hierarchiczny ustrój Kościoła, interpretowany albo w duchu episkopalizmu, albo prezbiterianizmu, oczywiście z odrzuceniem prymatu papieskiego. Wyznają, że Chrystus ustanowił sakramenty chrztu i Eucharystii. Inne sakramenty wynikają z praktyki Kościoła apostolskiego i dlatego należy je nazywać sakramentami jedynie w znaczeniu pochodnym. Anglikańska Wspólnota Kościołów bierze żywy udział w ruchu ekumenicznym. Dążność w tym kierunku datuje się już od połowy XIX w. W latach dwudziestych ubiegłego stulecia lord Ch. Halifax zainicjował doroczne rozmowy mechlińskie (prowadzone z katolikami pod przewodnictwem arcybiskupa Mechelen w Belgii, kard. Merciera).

W 1960 roku abp. Canterbury, C. Fisher, złożył wizytę papieżowi Janowi XXIII, obserwatorzy anglikańscy brali udział w Soborze Watykańskim II. kard. A. Bea, przewodniczący Sekretariatu do Spraw Jedności Chrześcijan, złożył wizytę w 1964 r. następcy arcybiskupa Fishera, M. Ramseyowi, a on sam był przyjęty przez papieża Pawła VI w 1966 r. Mieszane komisje teologiczne anglikańsko-katolickie odbywają regularne spotkania studiując interpretację różnych zagadnień wiary w obu Kościołach (Eucharystia, kapłaństwo służebne, władza w Kościele). Ważną sprawą dla zbliżenia między Kościołem katolickim, a Kościołami anglikańskimi jest kwestia ważności święceń kapłańskich w tych Kościołach. Papież Leon XIII w bulli "Apostolicae curae" z 13 IX I896 opowiedział się za nieważnością tych święceń. Obecnie odżyła dyskusja teologów katolickich na ten temat.