Bajka

Bajka — wierszowana alegoryczna opo­wieść o zwierzętach lub ludziach, nie­kiedy o roślinach czy przedmiotach, któ­ra służy do wypowiedzenia pewnej nauki moralnej o charakterze ogólnym i powszechnym, dotyczącej stosunków między ludźmi. Prawda ta jest wypowiadana bez­pośrednio, głównie jako puenta, niekiedy już na początku bajki lub tylko bywa zasu­gerowana czytelnikowi. Postaci działające wyposażone są w pewne cechy jedno­znaczne i niezmienne (np. wilk to żar­łoczny drapieżnik, lis to "frant i zdraj­ca"). Bajka charakteryzuje na ogół dyscypli­ną językową i nastawienie na kontakt z odbiorcą, co może się przejawiać potocznością, gawędziarstwem. Wykształciły się dwa rodzaje bajek: bajka narracyjna (np. La Fontaine, Francja XVII wiek), stanowiąca jakby zwięzłą nowelę o prostej akcji i niewielu postaciach, oraz bajka epigramatyczna, przeważnie czterowersowa, rysująca pewną elementarną sytuację, a na jej tle paralelizm lub kontrast postaw (np. dia­logowa bajka I. Krasickiego Ptaszki w klat­ce). Gatunek ten był znany już w Indiach i w antyku, szczególnie w formie bajki zwie­rzęcej (za twórcę której uważany jest na pół legendarny Ezop, VI w. p.n.e). W Pol­sce motywy ezopowe wprowadził Biernat z Lublina (Ezop, 1522). W okresie oświe­cenia bajka stała się jednym z najbardziej rozpowszechnionych gatunków, służąc dy­daktyce i moralizatorstwu. Rozwijała się wtedy bajka epigramatyczna (Krasicki Bajki i przypowieści) i narracyjna (Krasicki Bajki nowe, S. Trembecki), wprowadzone zostały tematy polityczne i liryczne. W okresie późniejszym bajki pisali także A. Mickiewicz, A. Fredro, J. Lemański, J. Ejsmond.