damasceńska stal

szczególnie specyficzny rodzaj stali, będący stopem żelaza z węglem, o budowie złożonej z dwu składników strukturalnych, które różnią się odpornością na działanie kwasów. Ziarna tych składników lub też pasma tych ziaren, dzięki prowadzonej w odpowiedni sposób obróbce cieplnej metalu, stają się tak duże, że są widoczne gołym okiem. W sytuacji, gdy jednym ze składników jest forsyt, otrzymujemy metal noszący nazwę bułatu (damastu) miękkiego, natomiast jeśli jest to cementyt w postaci pasm kulek na granicach pierwotnych ziaren, wówczas otrzymujemy metal noszący nazwę bułatu (damastu) twardego. Damasceńska stal znana jest od bardzo dawna. Narzędzia z niej wykonane miały występować na cmentarzysku Gurri Goan w środkowych Indiach, które datowane jest na VII w. p.n.e.; rozpowszechniła się ona na Bliskim Wschodzie, następnie w Afryce Płn. i dotarła aż do Japonii; pierwsze wzmianki o niej w literaturze arabskiej pochodzą z VI w. p.n.e. Zupełnym nieporozumieniem jest łączenie damasceńska stal z Damaszkiem, z którym ma ona, poza zbieżnością nazwy, niewiele wspólnego, gdyż nie produkowano tam ani samej stali, ani broni z niej. Wśród damasceńskiej stali rozróżnia się szereg gatunków różniących się między sobą jakością oraz formą powstałego podczas produkcji wzoru: 1) damast europejski — stal o wysokich walorach technicznych produkowana w Europie od IX do XIX w. (kiedy to została wyparta przez wysokogatunkową stal współczesną), używana do produkcji skuwanych i zgrzewanych głowni broni siecznej, w tym również głowni występujących w szablach polskich — głownie z tej stali odznaczały się dużą sprężystością oraz elastycznością;
2) damast falisty — stal używana do wyrobu głowni broni siecznej, mająca na swej powierzchni wzór w postaci nierównoległych lekko sfalowanych linii;
3) damast krystaliczny — stal używana do wyrobu głowni broni siecznej, w tym do wyrobu głowni występujących w szablach polskich — głownie z tej stali odznaczały się twardością, kruchością oraz brakiem elastyczności, do stali tej zaliczał się damast nordycki;
4) stal używana do wyrobu zgrzewanych głowni mieczy skandynawskich w IX— —XI w.;
5) damast słój owy — stal używana do wyrobu głowni broni siecznej, mająca na swej powierzchni wzór w postaci słojów zbliżonych w formie do słojów wypolerowanego drewna;
6) damast stopniowy — stal używana do wyrobu głowni broni siecznej, mająca na swej powierzchni wzór w postaci tzw. stopni występujących w regularnych odstępach, w formie zbitych wiązek linii.