tarcza piechura i konnicy

forma uzbrojenia ochronnego używana przez formacje piesze i jezdne od czasów starożytnych aż do XVII w. w Europie Zachodniej, a w Polsce do połowy XVIII w. przez chorągwie lekkiej jazdy, pancernych oraz husarię. Tarcza należała do stałego wyposażenia średniowiecznego rycerza europejskiego. Tarcze wczesnośredniowieczne wykonywane były całkowicie z drewna, obciągane skórą, okuwane po brzegach metalem, a pośrodku zaopatrzone w metalowe, wzmacniające całą konstrukcję umbo. Z tyłu natomiast miały rzemienne uchwyty. Od czasów karolińskich do końca XIII w. tarcze charakteryzowała się przeważnie kolistym kształtem. Tarcze o mniejszych rozmiarach używała jazda, a o większych piechota. Typową dla pełni średniowiecza była tarcza normandzka, zwana też migdałowatą, ze względu na swój kształt, później trójkątną (tarcze te wykonywane były z drewna obciąganego skórą lub pergaminem i okuwane po brzegach metalem). Tarcze trójkątne, dominujące w XIV w., odgrywały duże znaczenie w heraldyce. W XIV w. w okresie rozwoju pełnej zbroi płytowej stopniowo malało znaczenie tarczy rycerskiej, której rozmiary ulegały systematycznemu zmniejszaniu. Tarcze z tej epoki miały oprócz trójkątnego również kształt sercowaty, wydłużony u góry i zaokrąglony u dołu, nieregularny czworoboczny. Z wyniesioną lewą stroną i z charakterystycznym wycięciem po stronie prawej na oparcie drzewca kopii. Od w. XV tarcza rycerska zarezerwowana była przede wszystkim do zmagań w turniejach rycerskich, służąc nadal jako znak heraldyczny. Od około połowy XVI w. tarcza przestaje pełnić rolę powszechnie stosowanego uzbrojenia ochronnego, a jej miejsce zajmuje luksusowa tarcza ozdobna (zob. tarcza wróżebna Jana III Sobieskiego), będąca dziełem sztuki niekiedy bardzo wysokiej rangi. Tarcze te, używane przez gwardie pałacowe i wchodzące w skład luksusowych zespołów uzbrojenia, charakteryzowały się również kolistym, sercowatym, kartuszowym lub nerkowatym kształtem.