Teatr

Teatr — jedna ze sztuk widowiskowych, o początkach sięgających obrzędów religij­nych, polegająca na prezentacji widowi­ska bezpośrednio odbierającej je publicz­ności. Teatr jest sztuką wielotworzywową, na którą składają się: słowo, ruch sceniczny, gra aktorska, światło, scenografia, mu­zyka itd. Główne formy teatru to opera, balet i dramat. W zależności od wielu czyn­ników — jak jego rola w życiu społecz­nym, dominujące tendencje artystyczne, środki techniczne, oczekiwania odbiorcy — wykształciły się różne formy teatru. Teatr śre­dniowieczny był związany z religią, z jej tematyką lub obrzędowością. Charaktery­styczna była symultaniczność. Już w mi­steriach i widowiskach pasyjnych dbano o efekty teatralne. W okresie renesansu rozwija się teatr dworski (z takiej okazji od­była się premiera "Odprawy posłów grec­kich") i teatr szkolny (jezuicki i pijarski) oraz mieszczański (komedia sowizdrzalska). W XVII wieku istniała na dworze Władysława IV stała opera włoska, liczne przedstawienia organizowano na dworach magnackich. Powstanie Teatru Narodowego (1765 rok), pier­wszego teatru publicznego grającego w języ­ku polskim, stworzyło nową sytuację spo­łeczną: gust publiczności, płacącej za wstęp, oddziaływał na repertuar — dramę i operę przedkładała ona ponad tragedię klasycystyczną. W XIX wieku teatr ulega dal­szej profesjonalizacji, powstaje wiele no­wych stałych placówek (m.in. w Krako­wie, Lwowie, Wilnie).

Głównym czynni­kiem przyciągającym widza jest popis ak­torski. Teatr dąży do tworzenia iluzji rze­czywistości (scena pudełkowa). W począt­kach XX wieku dokonała się w Europie wiel­ka reforma teatru. Rekonstrukcji sensu dzieła i jego przekładowi na język teatru ma odpo­wiadać dobór wszystkich elementów in­scenizacji, także dekoracje i kostiumy sporządza się osobno dla każdej sztuki. Teatr jest pojmowany jako sztuka integralna, łącząca w nową całość wszystkie czerpa­ne z różnych tworzyw elementy, a zara­zem autonomiczna wobec innych dziedzin sztuki. W nurtach awangardowych silne jest dążenie do rozbicia iluzji, często rów­nież do wciągnięcia widza w tok przed­stawienia.