CHARAKTERYSTYKA ŚRODOWISKA WODNEGO

W przyrodzie raczej nie spotyka się wody czystej chemicznie, co jest uniemożliwione przez stałe działanie na nią czynników zewnętrznych. W zależności od jej składu chemicznego i właściwości fizycznych wyróżnia się wodę "słodką" i wodę słoną, pod którym to pojęciem rozumiemy wodę morską. Przewodnictwo cieplne wody jest 28-krotnie większe, a gęstość 775-krotnie większa od gęstości powietrza.
Woda, bez względu na rodzaj zbiornika, znajduje się w ciągłym ruchu i następuje stała jej wymiana. Intensywność parowania zależy głównie od temperatury i wilgotności powietrza, siły i natężenia wiatrów oraz rozmiarów powierzchni i głębokości zbiornika, np. jezioro Śniardwy ze względu na swoją małą głębokość i rozległą powierzchnię traci stosunkowo dużo wody w procesie parowania. Woda powraca do zbiorników w postaci opadów i dopływów powierzchniowych i podziemnych.
Do zmiany poziomu wód w zbiornikach przyczynia się także działalność człowieka, na przykład na drodze zamykania lub otwierania śluz.
Różnice temperatur wody w zależności od pory roku kierują jej ruchem w zbiorniku. Ponieważ środowisko wodne wolniej ogrzewa się i wolniej stygnie niż powietrze i ląd, wszelkie zmiany w tej mierze zachodzą powoli. Największą gęstość a zatem i ciężar właściwy osiąga woda w temperaturze + 4°C i dlatego właśnie taka temperatura panuje na większych głębokościach w pobliżu dna. W czasie pory letniej promienie słoneczne nagrzewają warstwy powierzchniowe wody i warstwa ciepła, jako lżejsza, utrzymuje się w pobliżu powierzchni. Zimna woda pozostaje na większych głębokościach. Taki układ nazywamy uwarstwieniem letnim (prostym).
W okresie jesieni, kiedy warstwy powierzchniowe ochładzają się, zimniejsza woda opada w kierunku dna, a na jej miejsce wypływają do góry cząsteczki cieplejsze, które też kolejno ulegają ochłodzeniu. Taka wymiana trwa aż  do momentu wyrównania temperatury do poziomu 4°C w całym zbiorniku (w naszych warunkach ma to miejsce najczęściej w listopadzie).
Kolejno dalszy spadek ciepłoty warstwy powierzchniowej doprowadza do jej zamarznięcia. W zimie więc woda tuż pod lodem utrzymuje się na poziomie 0°, a przy dnie + 4°C. Taki układ nazywa się uwarstwieniem zimowym (odwrotnym). Wiosną następuje ponowne wyrównanie temperatur i cały cykl powtarza się zgodnie z przebiegiem pór roku.
Trzeba wiedzieć, że temperatura wody kształtuje się nierównomiernie z przyrostem głębokości. Przykładowo w okresie lata do głębokości około 5 metrów spada powoli a przekraczając tę strefę zaczyna spadać gwałtownie, co może stać się przyczyną szoku dla osoby nurkującej, nie przygotowanej na tego rodzaju „niespodziankę". Warstwę, w której następuje gwałtowny spadek temperatury nazywamy termokliną. W zasadzie na głębokości poniżej 15 metrów nie dochodzi do znaczniejszych różnic temperatur. Przykładowy rok termiczny w jeziorze.
Przedstawione informacje dotyczą oczywiście wód stojących, a zasadniczo jezior, interesujących ratownika z punktu widzenia zabezpieczenia kąpieli.
Do pomiaru temperatury wody powinno się używać tzw. termometrów "leniwych". Takim termometrem może być zwykły rtęciowy przyrząd zamknięty w butelce z przejrzystego szkła, wypełnionej wodą. Pomiaru dokonuje się na głębokości 1 metra i można w zasadzie do tego celu stosować zwykłe termometry rtęciowe, ponieważ szybkie wydobycie go na powierzchnię pozwala na dość dokładne odczytanie pomiaru. Wadą opisanych termometrów leniwych jest długi czas dokonywania pomiaru (około 30—60 minut). Zaletą zaś jest bardzo dokładny pomiar — szczególnie większych głębokości. Przejrzystość wody zależna jest od:
Ilości i jakości rozpuszczonych w niej domieszek chemicznych.
Jakości zawiesin nieorganicznych.
Ilości i jakości drobnej roślinności (planktonu).
Masowe występowanie planktonu w pewnych okresach roku może zmienić zupełnie barwę wody i uczynić ją całkowicie nieprzeźroczystą. Do mierzenia przejrzystości wody używa się tzw. krążka Secchiego, który jest białym krążkiem o średnicy 300 milimetrów. Wykonany powinien być ze sztucznego materiału, na przykład plastyku lub blachy, a zatapia się go przy pomocy ciężarka o wadze około 2 kg. Odczytu pomiaru dokonuje się przy pomocy linki odpowiednio cechowanej, przymocowanej do krążka. Technika pomiaru wygląda następująco: po opuszczeniu krążka w głąb wody zapisuje się głębokość, na której przestał on być widoczny. Kolejno opuszcza się go jeszcze niżej (około 1 metra) i podciąga następnie do góry, notując głębokość, na której stał się ponownie widoczny. Średnia arytmetyczna obu pomiarów daje granicę widoczności w zbiorniku, wyrażoną w metrach.

Jeziorem o największej przejrzystości jest Bajkał, gdzie granica widoczności wynosi około 40 metrów. W Polsce najlepszą przeźroczystością odznaczają się: Wigry, Hańcza, Wuksniki, Szeląg i jeziora górskie.
Woda czysta cechuje się odbijaniem, promieni świetlnych krótkich (niebieskich) i pochłanianiem promieni długich (czerwonych i żółtych). Właśnie ta zależność od absorpcji światła jest przyczyną wywołującą wrażenie niebieskiego lub zielonkawego zabarwienia wody morskiej. Ponieważ duży stopień zasolenia wód mórz południowych uniemożliwia życie planktonowi, staje się to powodem dużej ich przejrzystości. Największymi głębokościami, na jakich notowano dostrzeganie krążka Secchiego było 60—66 metrów. W wodach mocno zanieczyszczonych wymiar ten wynosi 10—20 centymetrów. W Zatoce Gdańskiej granica widzenia wynosi około 8 metrów a przy ujściu Wisły 2 metry.
Na linii styku powietrza i wody promienie świetlne ulegają załamaniu, co powoduje, że przedmioty zanurzone pod wodą a oglądane ze środowiska powietrznego wydają się być umieszczone na mniejszej głębokości niż ma to miejsce faktycznie. Przedmioty oglądane przez maskę do nurkowania ulegają pozornemu powiększeniu, przez co wydają się być położone bliżej oka o około 25 %. Przy ocenie wzrokowej dystansu 1 metra faktyczna odległość wynosić będzie w rzeczywistości 1,33 metra.
Kiedy się nurkuje w wodach o małej przezroczystości, należy utrzymywać ręce wyciągnięte przed sobą dla zabezpieczenia przed uderzeniem głową o niewidoczne przeszkody. Dotyczy to zarówno momentów zanurzania się jak i pływania pod wodą w linii poziomej. Zaleca się w takich wypadkach opuszczanie pod wodę z największą ostrożnością, a już absolutnie nie wolno skakać do takiej wody.
Pomiaru głębokości w wybranym miejscu dokonuje się przy pomocy ciężarka zawieszonego na lince. Dobrze jest aby ciężarek posiadał wgłębienie w swojej dolnej części, pozwala to bowiem określić przy okazji rodzaj dna występujący w miejscu pomiaru.