Leki tiazydowe

W skład tej grupy wchodzi wiele leków odznaczających się wspólną grupą benzotiodiazynową, a różniących się rodnikami połączonymi z pierścieniem benzenowym lub tiodiazynowym. Wszystkie leki tiazydowe wykazują taki sam mechanizm działania moczopędnego i taką samą maksymalną skuteczność działania moczopędnego (wynoszącą 5—10% kłębkowego ładunku sodu i wody), różnią się natomiast szybkością i czasem trwania działania moczopędnego. Te 2 ostatnie parametry determinowane są powinowactwem leku moczopędnego do białek osocza oraz jego rozpuszczalnością w tłuszczach. Im większe powinowactwo do białek osocza oraz im większa lipofilność leku moczopędnego, tym dłuższe działanie moczopędne. Działanie moczopędne tych leków jest niezależne od stanu równowagi kwasowo-zasadowej.
Właściwości farmakologiczne, mechanizm działania. Szybkość wchłaniania leków tiazydowych z przewodu pokarmowego zależy od rodzaju podstawników w pierścieniu benzotiodiazynowym. Najważniejszym narządem wydalniczym diuretyków tiazydowych są nerki (leki wydzielane
przez komórki cewek bliższych do płynu cewkowego). Głównym miejscem działania związków benzotiodiazynowych jest korowy segment cewki dalszej, w którym zachodzi proces wytwarzania moczu hipotonicznego. W tym odcinku nefronu leki tiazydowe hamują wchłanianie zwrotne sodu i wody. Wzmożony napływ sodu do końcowego odcinka cewki dalszej jest przyczyną wzmożonej wymiany jonów Na+ (reabsorbowanych) na K (wydzielane do płynu cewkowego). W ten sposób leki tiazydowe działają nie tylko sodopędnie, lecz wzmagają wydalanie potasu z organizmu. Zwiększają one również wydalanie z moczem magnezu, natomiast zmniejszają wydalanie wapnia. Działanie hipokalciuretyczne jest spowodowane spadkiem przestrzeni wodnej pozakomórkowej oraz stymulacją sekrecji parathormonu.
Maksymalne działanie diuretyczne tych leków wynosi 5— 10% kłębkowego ładunku sodu i wody. Ze względu na wspólny mechanizm działania brak działania moczopędnego po jednym leku jest równoznaczny z niewystępowaniem tego działania również po wszystkich pozostałych lekach tej grupy.
Objawy działania niepożądanego. Najczęściej spotykanymi powikłaniami po stosowaniu leków tiazydowych są hipokalemia i zasadowica nieoddechowa. Chociaż leki tiazydowe hamują klirens wolnej wody, występowanie hiponatremii należy do rzadkości. Również rzadko spotykane jest gwałtowne zmniejszenie przestrzeni wodnej pozakomórkowej, przebiegające z hipotonią ortostatyczną lub nawet zapaścią, leki tiazydowe należą bowiem do łagodniej działających diuretyków.
Wśród innych objawów działania niepożądanego należy wymienić: hiperurikemię (spowodowaną spadkiem wydzielania kwasu moczowego do płynu cewkowego oraz wzmożoną reabsorpcją tego metabolitu przez cewki nerkowe, wywołaną zmniejszeniem przestrzeni wodnej pozakomórkowej) i hiperglikemię (wywołaną wzmożoną sekrecją amin katecholowych i zmniejszeniem sekrecji insuliny spowodowanej hipokaliozą) oraz trombocytopenię, granulocytopenię, nadwrażliwość na światło, wysypkę uczuleniową, owrzodzenia jelit, krwotoczne zapalenie trzustki, martwicze zapalenie naczyń, alergiczne zapalenie płuc oraz śródmiąższowe zapalenie nerek.
Wskazania lecznicze. Diuretyki tiazydowe są lekami z wyboru w przewlekłym leczeniu stanów obrzękowych i nadciśnienia tętniczego samotnego u chorych nie wykazujących objawów niewydolności wydalniczej. Przy zmniejszeniu przesączania kłębkowego poniżej 0,41 ml/min) leki te jako moczopędne są praktycznie nieużyteczne.
Leki tiazydowe stosowane są z powodzeniem w leczeniu hiperkalciur nerkowej i absorpcyjnej (u chorych z nawrotową kamicą wapniową nerek), moczówki prostej i pochodzenia nerkowego oraz w kwasicy cewkowej proksymalnej.
Przeciwwskazania. Leków tiazydowych nie należy stosować u kobiet w ciąży oraz u chorych ze znacznie ograniczoną wydolnością wydalniczą nerek. Również u chorych z ciężkim uszkodzeniem wątroby podawanie tych leków wymaga ciągłego monitorowania klinicznego.