Jak zahartować dziecko?

Ponieważ nacieranie ciała dziecka wyciągniętego z ogrzanego łóżka napotyka jego silny opór, hartujemy ciało w następujący sposób: przygotowujemy rozczyn soli (łyżka stołowa na szklankę wody) wieczorem i pozostawiamy przez noc w pokoju. Rano dziecko rozebrane pozostawiamy w łóżku i przykrywamy je kołdrą. Zmoczoną i wyżętą myjką nacieramy najpierw jedną kończynę dolną i po jej wytarciu do sucha, chowamy ją pod kołdrę. W ten sam sposób nacieramy kolejno drugą kończynę dolną, brzuch i piersi, plecy oraz obie kończyny górne. Nacieranie skóry wykonujemy zgodnie z kierunkiem przepływu krwi od obwodu do środka ciała.
W chłodnej porze roku (przy większej wrażliwości niezależnie od pory roku pozostawiamy dzieci w łóżku dla ogrzania się — w ciągu pierwszego tygodnia przez 15 minut, skracając ten czas o 5 minut w ciągu następnych 3 tygodni. Od 4 tygodnia ubieramy dziecko bezpośrednio po natarciu. Wynik kuracji ujawnia się dopiero po upływie kilku tygodni. U dziecka wybitnie skłonnego do infekcji górnych dróg oddechowych może wystąpić katar, zwłaszcza na początku stosowania zabiegów. Nie należy się tym zrażać i zniechęcać. W większości wypadków wynik ostateczny jest bardzo dobry. Odporność wzrasta i tak np. dziecko, które w czasie jednego okresu zimowego przechodziło wiele kolejnych nieżytów nosa i gardła, okazuje się względnie wolne od zakażeń w roku następnym.
Dobrym sposobem hartowania przy skłonności do częstego zapadania na nieżyty górnych dróg oddechowych są również codzienne polewania nóg oraz naprzemienne kąpiele nóg. Polewania nóg stosuje się od połowy podudzi wodą o temperaturze 34—35°C, którą obniża się stopniowo, dochodząc do 15, a nawet 12°. Zabieg trwa 25—30 sekund. Przy naprzemiennej kąpieli nóg zabieg polega na przenoszeniu nóg co 5—10 sekund z miednicy z wodą o temperaturze 37—38°C do miednicy z wodą chłodniejszą o 3—4°, którą obniża się co 4—5 dni o 1—2°, doprowadzając ją do 17— 18°C. Podczas zabiegu nogi zanurza się 6—8 razy.
Zimna woda silniej działa niż świeże powietrze, pobudza bowiem układ nerwowy i skórę bodźcami termicznymi, mechanicznymi i chemicznymi (jako roztwór soli mineralnych). Mechanizm hartowania wodą najlepiej zilustrować prostym przykładem: jeśli zanurzymy nogi w zimnej wodzie tylko raz, odczujemy niską temperaturę bardzo wyraźnie i dotkliwie, ale jeżeli będziemy zanurzać nogi kilkakrotnie, to po pewnym czasie przestaniemy tak mocno reagować na uczucie chłodu. Działanie zimna powtarzające się przez dłuższy czas prowadzi do zmian właściwości fizycznych naskórka, dzięki którym obniża się jego przewodnictwo cieplne. W efekcie ustrój traci mniejszą ilość ciepła i uodparnia się na zimno, wilgoć i przeziębienie.