Ideologia wieku oświecenia, określona „liberalizmem"

Ideologii wieku oświecenia, określonej mianem „liberalizmu", służą ludzie stojący na szczytach kultury ówczesnej: obok Staszica Stanisław Kostka Potocki, wolterianin typowy, wróg jezuitów, mistrz masonerii polskiej, w Księstwie Warszawskim prezes Izby Edukacyjnej, w pierwszych latach Królestwa Kongresowego minister oświecenia, pisarz i mówca świetny, artykułami dowcipnymi, a wreszcie satyryczną powieścią o Podróży do Ciemnogrodu smagający wszystko, co wydaje mu się wstecznictwem, zacofaniem, „obskurantyzmem" — i Jan Śniadecki, w naukach przyrodniczych wyznawca Bacona i Newtona, w filozofii wyznawca Locke'a. On to powagą swoją rektorską (był przez długie lata rektorem uniwersytetu) patronuje racjonalizmowi w Wilnie, gdy w Warszawie żądnej blasku i dowcipu rej wodzi Stanisław Potocki.