Posągi Polikleta

Poliklet był obywatelem miasta Argos, gdzie wyuczył się zawodu u słynnego rzeźbiarza Hageladesa, który był też mistrzem Fidiasza. Rzeźbił on przede wszystkim posągi atletów; świadectwo temu dają odnalezione w sanktuarium Zeusa w Olimpii bazy zaginionych pomników noszące sygnaturę Polikleta. Około 435p.n.e. Poliklet przebywał w Atenach w czasie przebudowy Akropolis - pisze o tym Ksenofont. Wpływ teorii o proporcjach posągu męskiego, którą opracował Poliklet w dziele teoretycznym pt. Kanon, a wprowadził w czyn w najsłynniejszej swej rzeźbie - Doryforosie, odnaleźć można nawet na Fryzie Partenońskim projektowanym przez Fidiasza. gdzie jeden zmłodzieńców przybiera pozycję zbliżoną do wzmiankowanego posągu Polikleta. Poliklet z kolei czerpie inspiracje z dzieł Fidiasza, co można zauważyć w posągu Diadumenosa, w którym widoczne jest złagodzenie ostrych i surowych form Doryforosa.
Posąg Doryforosa ukazywał podstawowe zasady kształtowania postaci ludzkiej, polegające na zależności układu torsu i nóg od przeciwstawnego nachylenia barków i bioder, co wyrażone było przegięciem linii ramion w prawo i odpowiednim przechyleniem bioder w lewo. Ta przeciwwaga jest wynikiem chęci zrównoważenia posągu po zerwaniu z frontalnością. Poliklet nie był pierwszy, który wprowadził tę zasadę, ale ją udoskonalił poprzez ujęcie jej w normy, oparte na stałych proporcjach i wielkościach. Skomponowany według tych zasad Doryforos wyobrażał nagiego stojącego mężczyznę, który opierał ciężar ciała na prawej nodze; lewa, pozostawiona w tyle, zaledwie czubkami palców dotykała ziemi. Prawej nodze, dźwigającej, odpowiadała uniesiona lewa ręka, niosąca oszczep oparty na ramieniu. Podobnie, w myśl zasady o przeciwieństwie, opuszczona prawa ręka odpowiadała lewej nodze. Ścisła zależność układu poszczególnych części ciała tworzy harmonijną całość. Kanon Polikleta był dla artysty nie tylko problemem formalnym, wyrażonym w stosunkach arytmetycznych i geometrycznych, w wyniku wielu obliczeń, ale prawdopodobnie świadczy o jego powiązaniach z doktryną pitagorejską, widzącą powszechną harmonię Kosmosu opartą na proporcji i liczbie.
Kanon Polikleta powstał nie tylko z bezdusznych obliczeń, ale na drodze poszukiwań prawdy i dlatego ilustrujący go posąg Doryforosa jest pełen życia. Rzeźbiarz stworzył w tym dziele zupełnie nową koncepcję symetrii rytmicznej, która była zaprzeczeniem stosowanej w epoce archaicznej zasady symetrii frontalnej. Mimo tych nowości posąg w dalszym ciągu przeznaczony jest do oglądania tylko en face.
Wpływ działalności Polikleta przetrwał wieki, bowiem nie tylko artyści następnego pokolenia przyjęli ponderację i kontrapost oraz układ rytmiczny jako naczelną regułę w kreowaniu posągów, co widoczne jest w kariatydach Erechtejonu, rzeźbach Praksytelesa, Skopasa i wielu innych. Ale ¡stworzony w IV wieku p.n.e. kanon Lizypa wynikał z rozwiązań teoretycznych Polikleta. Wpływ dzieł mistrza z Argos można odnaleźć też w etruskich dziełach sztuki. Przede wszystkim o ogromnej popularności tego artysty świadczy fakt istnienia dużej ilości kopii rzymskich rzeźb Polikleta robionych na zamówienie Rzymian. Trzy kopie znajdują się w zbiorach polskich. Rzeźby Polikleta stały się wzorem, a kopiując je nadawano im inną treść.
Klasycznego dowodu dostarcza statua Augusta z Prima Porta. Jest to bowiem posąg Doryforosa przybrany w pancerz, a twarzy nadano rysy cesarza.
Poliklet wykonał dla Argos posąg Hery 2 chryzelefantyny; głowa tej rzeźby widnieje na monetach miasta. Poliklet też miał zwyciężyć w konkursie na posąg Rannej Amazonki dla Efezu, w którym to Fidiasz zdobył drugie miejsce, a Kresilas trzecie.