Rozpadania się ustrojów czasach Mickiewicza

Rozluźnianie się i rozpadanie stopniowe ustroju dotychczasowego wywołało wśród elity umysłowej nową postawę w zakresie stosunku jednostki do ogółu i pobudziło do rewizji poglądów tradycyjnych.
Człowiek musiał dostosować się do tak zmienionych warunków. Z jednej strony zyskiwał nowe możliwości, nowe tereny działania, widział, jak walą się odwieczne tamy i przegrody — z drugiej tracił bezpieczne oparcie, jakie dotychczas dawały religia, etyka, ustalone formy życia polityczno-społecznego i zawodowego. Nie bez znaczenia było przy tym spotęgowanie nerwowości, bo jednostka nerwowa odgranicza się, odosabnia od drugich — choć równocześnie skłonna jest szukać dla siebie jakichś mocnych punktów oparcia. Z jednej strony rozwijał się więc skrajny indywidualizm, z drugiej poczucie niepewności i chaosu kazało szukać jakichś nowych wielkich ram życia, nowych ognisk skupiających i zasilających jednostki.
W owych czasach przejściowych, które kształtują oblicze romantyki, w owych czasach aktualnej już, a nie dokonanej przebudowy — do głosu dochodzą zwłaszcza niezadowoleni, i z nich się rekrutują romantycy.
Punktem wyjścia jest dla nich niezadowolenie z rzeczywistości teraźniejszej, z ustalonych stosunków społecznych, z rezultatów dotychczasowej kultury. Świat, do którego doprowadziła kultura europejska, wydaje się nienaturalny, zły, bezduszny, martwy; trzeba od niego uciec — lub trzeba go przekształcić, a nakładane przezeń więzy odrzucić w imię ideału wolności.
Pragną romantycy przyspieszyć wymarzoną nową epokę, jak pragnęli tego członkowie związków tajnych. Wciela się w nich dynamizm romantyczny prący ku wielkiej przemianie. Są pionierami romantyzmu rewolucyjnego i romantycznej walki o wolność.
Ale obok nich byli tacy, którym niezadowolenie z rzeczywistości aktualnej kazało tęsknić za niepowrotną przeszłością. Wszak i rewolucjonista Rousseau chciał się od pędu życia gospodarczego, wysuwającego miasto na plan pierwszy, cofać do pierwotnej, naturalnej wiejskiej gospodarki. Zwłaszcza ku wiekom średnim zwracały się umysły tych, których rozwój stosunków napełniał lękiem. Tak się kształtował romantyzm reakcyjny.