Lavoisier o teorii flogistonowej

Badania, przeprowadzone w XVIII wieku nad gazami równocześnie przez kilku uczonych, dały wiele materiału do obalenia bałamutnej teorii flogistonowej. W roku 1783 Lavoisier odrzuca istnienie flogistonu. Zakłada, że ciała palą się tylko w obecności tlenu, przy czym spalone niemetale dają kwasy, a metale przechodzą w tlenki. Natomiast ciało palne zyskuje na ciężarze na skutek przyłączenia tlenu.
Te twierdzenia nie mieściły się w ówczesnych głowach przesiąkniętych teorią flogistonową, a nawet uznających bez zastrzeżeń ideę Arystotelesa. Chemicy starego pokroju byli wprost przerażeni "herezjami" Lavoisiera.

Jeden z Anglików, na wieść o odkryciu Lavoisiera, wyszydza go w liście do znajomego:

„Panie, w czasie ostatniego Bożego Narodzenia czterech silnych ludzi rzuciło olbrzymie polano do kominka w moim pokoju. Przez 5 dni i nocy polano to paliło się, podczas gdy cała służba w domu obchodziła wesoło święta Bożego Narodzenia. Potem dopiero kuchcik, oczyściwszy kominek, wyniósł niespełna 1 kubełek popiołu. Nie ma, jak sądzę, wątpliwości, że to polano straciło na wadze, gdy zostało spalone. Zgadzam się z panem, że wiadomości, jakie przychodzą do nas od tego Francuza Lavoisiera, wydają się nierozsądne. Jakże można oczekiwać, aby wierzono w to, co sprzeciwia się rozsądkowi? Każde dziecko widzi, że palenie powoduje utratę ciężaru. Oczywiście, węgiel drzewny waży mniej niż drzewo. Ten poczciwy Lavoisier, który twierdzi, że substancje zyskują na wadze, kiedy się je spala — to trochę dziwak".

Data upadku teorii flogistonowej jest równocześnie datą narodzin nowoczesnej chemii. Epokowe odkrycia Lavoisiera zostały przez współczesnych "odpowiednio" ocenione. W Berlinie spalono jego kukłę jako heretyka nauki. Rodacy wysłali go pod nóż gilotyny. Zasługi na polu nauki nie wpłynęły na uchylenie wyroku śmierci.
Reakcja łączenia się ciał z tlenem, czyli utlenianie połączone z wydzielaniem znacznej energii cieplnej, jest podstawową reakcją dzisiejszej chemii. Wykorzystuje się ją w dwojaki sposób — zużytkowuje się, jak niegdyś, wydzielone ciepło oraz otrzymuje się, na skutek zaszłych reakcji, wiele nowych, użytecznych produktów. Podwyższenie temperatury, czyli zwiększenie intensywności ruchu wszystkich atomów i cząsteczek ciała — najbardziej może interesuje chemika. Przekonał się on, że reakcje chemiczne przebiegają dwa do trzech razy szybciej, gdy temperatura podniesie się o 10 stopni.  Wykorzystuje więc chemik reakcję spalania dla uzyskania podwyższonej temperatury. Spala przede wszystkim węgiel i jego związki, a więc węgle kopalne, drewno, destylaty ropy naftowej oraz gaz ziemny i świetlny.
Chemik uważa ogień za swego sprzymierzeńca. W podwyższonej temperaturze następuje wypalenie wapna w wapienniku czy też wytopienie rudy w wielkim piecu. Czasem jednak ogień staje się wrogiem, gdy wymknie się spod kontroli. Czerwony kur przeraża i dziś swą potęgą. Płonący szyb naftowy, okręt-cysterna czy też szyb gazowy budzą nie mniejszy strach niż w czasach przed Lavoisierem. Przed ognistą lawą czynnego wulkanu ucieka w pośpiechu nawet nowoczesny człowiek. Nie pozostaje on jednak bezradny. Na płonący szyb naftowy rzuca pojemniki z nitrogliceryną i próbuje potworną ognistą eksplozją zlikwidować wielki na kilkadziesiąt metrów słup ognia. Do płonącego szybu gazowego dobierają się znów ludzie-salamandry. Legenda głosi, że salamandra nie boi się ognia. Ludzie-salamandry, ubrani w specjalne ognioodporne ubrania, podpełzają do tryskającego gazu zmieszanego z ziemią i kamieniami i próbują zlikwidować eksplozję. Bezsilny jest jednak dalej człowiek wobec potęgi ziejącego ogniem wulkanu.