ROLA KOŚCIOŁA W SPOŁECZEŃSTWIE PLURALISTYCZNYM

CECHY SPOŁECZEŃSTWA PLURALISTYCZNEGO

1    Mobilność i rozproszenie ludności. Ludzka aktywność życiowa realizuje się często poza miejscem zamieszkania i poza własną parafią. Większą część dnia ludzie spędzają poza miejscem zamieszkania na rzecz miejsca pracy, rozrywki, wypoczynku. Relacje ściśle personalne w takich warunkach bywają osłabione lub prawie nie istnieją.
Duszpasterstwo działające dotąd w ramach parafii, musi poszerzyć swe oddziaływanie i dostrzec inne ważne uwarunkowania życia człowieka.

2    Zmiana okoliczności zewnętrznych. Procesy przemian cywilizacyjnych, zwłaszcza na płaszczyźnie mentalności i obyczajowości. Obok dobrodziejstw stwarzają niebezpieczeństwa. Człowiek stoi przed wezwaniem ze strony materializmu praktycznego (konsumpcjonizmu), grozi to oderwaniu człowieka od wartości transcendentnych.

Racjonalność i zanik poczucia transcendencji stanowią zasadnicze przyczyny sekularyzacji człowieka. Zaś pluralizm społeczno-kulturowy jest bezpośrednim następstwem sekularyzacji społeczeństw (wg P. Bergera). Upowszechnia się on szczególnie dynamicznie w społeczeństwach wysoko rozwiniętych.

SEKULARYZACJA to przeciwieństwo sakralizacji, oznacza proces stopniowego wyzwalania się różnych dziedzin życia spod wpływów instytucji religijnych i religijnych systemów znaczeń. Na tle społecznym sekularyzacja zauważalna jest w odsunięciu Kościoła z obszarów życia, które dotychczas podlegały jego wpływom:

rozdział Kościoła od państwa. Konsekwencją: rozdział i uniezależnienie poszczególnych dziedzin życia społecznego od wpływów Kościoła. (polityka, gospodarka, nauka, kultura). Przyjmują one własne wartości, normy i wzorce zachowań. Autorytet Kościoła się nie liczy. Państwo przez aprobatę procesów emancypacyjnych stało się rzecznikiem pluralizmu.
wywłaszczenie posiadłości kościelnych.
emancypacja szkolnictwa spod władzy Kościoła

PŁASZCZYZNY SEKULARYZACJI

Społeczno-kulturowa
Autonomizacja różnych segmentów społeczeństwa, społeczeństwa bardzo zróżnicowane
    W wymiarze kulturowym: indywidualizacja i prywatyzacja religijności, subiektywizm i upowszechnienie się różnych systemów znaczeń. Pluralizm i demonopolizacja tradycji religijnych, zanik religijnych treści w sztuce, filozofii, literaturze.
Indywidualna świecka wizja świata występuje coraz powszechniej w obszarze świadomości ludzkiej.
Cechy społeczeństwa pluralistycznego
W jego ramach istnieje wiele różnych podmiotów społecznych, jednostek, grup, instytucji o charakterze wyspecjalizowanym, nakładających się na siebie, posiadających odmienne interesy.
Współistnieje wiele światopoglądów, ideologii, kultur, wzajemnie ze sobą konkurujących. To prowadzi do konfliktów lub dialogu.
Konkurencja i współzawodnictwo zajmują ważną pozycję w sytuacji pluralizmu zarówno kulturowego jak i społecznego.
Zanik poczucia solidarności, co sprawia, że człowiek staje się coraz bardziej wyobcowany i niepewny. Dominuje poczucie osamotnienia, pustki i braku sensu życia.

Narasta zjawisko kryzysów rodzinnych i słabości samej koncepcji rodziny. Człowiek pozbawiony zostaje wsparcia ze strony najbliższych.
Wybór, który stanowi wypadkową szerzenia się różnych sił, jest znamienną cechą społecz. pluralist. Decyzja o akceptowanych wartościach i normach należy do człowieka, który w wyborze kieruje się własnymi preferencjami. Podobnie rzecz ma się w kwestii wyboru lub odrzucenia religii.
Człowiek należy jednocześnie do wielu grup i kręgów o różnych systemach wartości. Identyfikuje się z nimi tylko częściowo (w niektórych aspektach). To wpływa na relatywizację jego poglądów.
Przesadne podkreślanie podmiotowości człowieka. Skutek: indywidualizm, subiektywizm.

Pluralizm jest procesem, polegającym na wielości, zróżnicowaniu i konkurencji, który występuje w ludzkiej świadomości i znajduje wsparcie w stosunkach społecznych.
Pluralizm kulturowy dotyczy występowania konkurencji i współzawodnictwa w obszarze światopoglądów, filozofii życia, systemów znaczeń i pozyskiwania dla nich zwolenników.
Pluralizm społeczny (strukturalny) dotyczy sytuacji, w której poszczególni ludzie, grupy i instytucje społeczne powiązane ze sobą w strukturze społecznej, wzajemnie konkurują ze sobą i walczą, preferują i próbują urzeczywistniać własne systemy znaczeń, poprzez uzyskanie jak największych wpływów społecznych  i politycznych. Prawo stoi na straży dobra wspólnego, tworzy odpowiednią przestrzeń do istnienia, działania i autonomii podmiotów społecznych.

Społeczeństwo pluralistyczne prócz wielu utrudnień i niebezpieczeństw daje człowiekowi szansę świadomego wyboru i dojrzałego przyjęcia chrześcijańskiego orędzia spośród wielu alternatyw. Takiej szansy nie miał człowiek w epoce preindustrialnej ani w systemach totalitarnych
Dla Kościoła pluralizm jako następstwo sekularyzacji oznacza:
utratę wpływu na społeczeństwo. Mentalność pluralistyczna wpływa na postawy i działanie chrześcijan (hedonizm, pragmatyzm, pogoń za sukcesem, odrzucenie norm etycznych). To wszystko utrudnia poznanie i przyswojenie prawd ponadczasowych i ponadnaturalnych, głoszonych przez Kosciół.
z uwagi na ukształtowanie się sytuacji współzawodnictwa, konieczność uczestniczenia w istniejącej konkurencji pomiędzy kościelnymi a świeckimi systemami znaczeń, których nosicielami są różne podmioty społeczeństwa.
pod wpływem zeświecczenia zauważalny staje się: spadek uczestnictwa w działalności instytucji kościelnych, osłabienie więzi społeczeństwa z Kościołem oraz pomiędzy grupami religijnymi i świeckimi.

Wielu katolików zachowuje wobec swego Kościoła dystans, akceptując Kościół na płaszczyźnie tradycji lub przyjmując z jego systemu wartości to, co im odpowiada, a  resztę odrzucając. Szczególnie trudne do przyjęcia są te elementy nauczania Kościoła, które znajdują się w polu konfliktu pomiędzy społecznym a kościelnym systemem wartości. Stąd subiektywizacja wiary i częściowa jedynie przynależność do Kościoła (religijność zewnętrzna), dalszą konsekwencją oddalania się od Kościoła jest indyferentyzm i nihilizm.
osłabienie potrzeb religijnych na rzecz racjonalizmu. Człowiek sam kształtuje rzeczywistość w której coraz mniej jest śladów Boga, a coraz więcej śladów człowieka np. technicyzacja. Bóg zostaje oderwany od zjawisk przyrody i staje się daleki ludzkim sprawom.
Kościół nie oddziaływuje na całość społeczeństwa lecz staje się jednym z wielu różnorodnych i równoprawnych instytucji czy systemów, prezentujących swoje idee na „rynku światopoglądowym”. Nie jest w stanie autorytatywnie upowszechnić swego systemu wartości religijnych i moralnych.
Pluralizm to nie zło lecz fakt, z którym należy się liczyć.

ROLA I ZADANIA KOŚCIOŁA

1    Odzyskanie wolności przez Kościół na wschodzie Europy otworzyło nowe możliwości działalności duszpasterskiej: skupienie się Kościoła na swym posłannictwie duchowym i przyznanie pierwszeństwa ewangelizacji także w relacjach z rzeczywistością społeczną i polityczną. Do zmiennego pluralist. społ. Kościół przychodzi z niezmienną nauką ewangeliczną i działaniem łaski Bożej, niezmiennym przykazaniem miłości i powszechnego braterstwa, faktem odkupienia, który trwa do dziś i obejmuje każdego człowieka. Kościół ma do zaoferowania najcenniejsze dobro, jakiego nikt inny dać nie może: jest to wiara w Jezusa Chrystusa, który jest źródłem nadziei dla wszystkich. Zadanie „nowej ewangelizacji” oraz pierwszej ewangelizacji.
2    Wiara Kościoła zawiera w sobie niezwykły potencjał duchowy, kulturowy i etyczny, który może pomóc w zrozumieniu poważnych kwestii dręczących społeczności w warunkach pluralizmu (rozpad społ. utrata punktu odniesienia nadającego sens życiu i historii).

3.    Istnieje konieczność wypracowania mechanizmów i instytucji religijnych, które mogłyby zapewnić ciągłość religii i Kościoła oraz oddziaływanie ich na wszystkie obszary życia człowieka (socjalizacja). Socjalizacja religijna musi być procesem obejmującym wszystkie aktualnie żyjące generacje. Od troski o wszystkie wyspecjalizowane podmioty socjalizacji oraz o prowadzenie przez nich permanentnej socjalizacji zależy trwanie i rozwój Kościoła w społeczeństwie pluralistycznym.

4.    Konieczna większa świadomość powołania misyjnego, właściwego wszystkim ochrzczonym w różnorodności i komplementarności darów. Misją Kościoła jest dać człowiekowi egzystującemu w warunkach pluralizmu nie tylko teoretyczną ale i praktyczną odpowiedź na nurtujące go pytania dotyczące sensu jego życia. Wiara musi bronić się treścią i głębią przeżycia. Jeśli tego duszpasterstwo nie ukaże, to wielu ludzi będzie szukać tych doznań poza Kościołem. W realiach pluralizmu ostaje się jedynie wiara z wyboru i wciąż pogłębiająca się świadomość religijna wiernych zaangażowanych apostolsko. Należy pogłębiać religijne postawy wiernych, by ochoczo i wytrwale dawali świadectwo swej przynależności do Chrystusa.

5.    Nowe wyzwania dla Kościoła  pogłębienie religijności przez odnowę pastoralną i rozwój wspólnot religijnych w parafii i poza nią (nowe ruchy i wspólnoty kościelne). Potrzeba wspólnot, które strzegłyby sensu życia liturgicznego i życia wewnętrznego na wzór Maryi.

6    Kościół winien być wspólnotą, która się modli, głosząc Chrystusa sakramentami, liturgią i całym życiem. W modlitwie odkryje na nowo ożywiającą obecność Pana. Wskazana formacja liturgiczna i duszpasterstwo sakramentalne oraz uszanowanie zdrowej pobożności ludowej.

6    Parafia – miejscem realizacji posłannictwa duszpasterskiego i eklezjalnego. Dawać powinna wiernym możliwość rzeczywistego prowadzenia życia chrześcijańskiego. Jest wciąż miejscem autentycznej humanizacji i socjalizacji.

7    Zasadniczą kwestią duszpasterstwa powinno być uświadamianie katolikom wartości podstawowych społeczeństwa, które są też wartościami chrześcijańskimi. Chodzi o: godność osoby, prawa człowieka, sprawiedliwość, solidarność itd. Akceptacja tych wartości jest niezbędna dla rozwoju człowieka i społeczeństwa stanowi fundament porozumienia i działania społecznego.

8    Chrześcijanie są wezwani do takiej wiary, która pozwoliłaby im krytycznie konfrontować się ze współczesną kulturą i oprzeć się jej pokusom; skutecznie oddziaływać na środowiska kulturalne, gospodarcze, społeczne i polityczne; z radością przekazywać wiarę nowym pokoleniom; budować kulturę chrześcijańską, zdolną ewangelizować świat, w którym żyjemy. Kształtowanie mentalności chrześć. W rodzinie, szkole, masmediach, miejscu pracy.

9    Rozwijanie a w razie potrzeby na nowo podejmowanie posługi katechezy, pojętej jako kształtowanie i rozwijanie wiary każdego człowieka. Katecheza stanowi podstawowe narzędzie formowania chrześcijan do dojrzałej wiary.
10    Potrzeba prowadzenia dialogu ekumenicznego i międzyreliginego (zwłaszcza z judaizmem i islamem) w rożnych wymiarach: doktrynalnym, duchowym i praktycznym.

11    Wezwanie dla teologów by trwali w pełnionej służbie, łącząc zawsze badania naukowe z modlitwą, wchodząc w uważny dialog ze współczesną kulturą, wiernie przyjmując Magisterium Kościoła i współpracując z nim w duchu komunii i w miłości, zachowując i ożywiając sensus fidei Ludu Bożego.

12    Kościół wezwany do dawania świadectwa miłości do wszystkich ludzi, zwłaszcza wobec ubogich, które samo w sobie ma moc ewangelizacyjną. Konieczne dowartościowanie chrześcijańskiego wolontariatu. Szczególną uwagę należy poświęcić duszpasterstwu chorych, doświadczających frustracji, zniechęcenia, apatii, rozpaczy.

13    Kościół musi głosić i strzec prawdę o małżeństwie i rodzinie, wiele uwagi poświęcić wychowaniu młodych do miłości, przez kursy przygotowujące do sakramentu małżeństwa.
organizowanie czasu wolnego (godziwa rozrywka, festyny)
Podsumowanie
Kościół ze swą duszpasterską misją, by tkwić w realiach współczesnego życia, musi być ukierunkowany na człowieka, na jego potrzeby i jego oczekiwania. Musi przyjąć ludzi takimi, jakimi oni są. Musi mieć na uwadze nie tylko korzenie historyczne, ale i podstawowe uwarunkowania ludzkiego życia i na tych uwarunkowaniach się opierać. Właściwa koncepcja duszpasterstwa winna opierać się na możliwie najlepszym zrozumieniu potrzeb egzystencjalnych i duchowych współczesnych ludzi. Potrzeby właśnie w sposób szczególny charakteryzują człowieka i wywierają ogromny wpływ na jego życie.
1Kor 9. 19-23     św. Paweł mówi o sobie, że stal się wszystkim dla wszystkich.
Duszpasterstwo    posługiwanie pastoralne, czyli działanie całego Kościoła dla zaktualizowania i urzeczywistniania dzieła zbawczego w jednostkach i w zbiorowości ludzkiej. Pośrednictwo zbawcze ma aktualizować osobowe spotkanie człowieka w wierze poprzez słowo i sakramenty. Dokonuje się na zewnątrz człowieka, ma wytworzyć klimat sprzyjający człowiekowi nawiązaniu i podtrzymywaniu kontaktu z Bogiem. Za pośrednictwem zbawczym przemawiają trzy funkcje Jezusa:
nauczycielska – prorocka
2    kapłańska – liturgiczna
pasterska – królewska

Bibliografia
Jan Paweł II, Ecclesia in Europa, posynodalna adhortacja apostolska;
R. Kamiński, Duszpasterstwo w społeczenstwie pluralistycznym, Lublin’97.