Mięczaki-historia mięczaków

Najliczniejszą jednak grupą kopalnych głowonogów są amonity (Ammonoidea). Nazwa wywodzi się od egipskiego boga Ammona, przedstawianego w postaci ludzkiej z głową barana o kręconych rogach. Muszle wymarłych głowonogów skojarzono z rogami boga. Ze względu na znaczenie amonitów jako skamieniałości przewodnich jest to chyba najważniejsza dla geologii historycznej grupa zwierząt. Cechuje ją ogromna liczba, ponad 10 000 gatunków, krótki niekiedy okres występowania i szerokie rozprzestrzenienie. Ułatwia to określenie wieku skał. Muszle amonitów skręcone, o zróżnicowanej rzeźbie, są zwykle średniej wielkości, ale mogą dochodzić do 2 m średnicy. Amonity pojawiają się w dolnym dewonie. Rozwijają się potem licznie, ale z końcem triasu z nieznanych przyczyn dawne grupy giną prawie zupełnie, natomiast nowo powstałe formy amonitów przeżywają w jurze i kredzie szczyt rozwoju. Z końcem tego okresu amonity w tajemniczy sposób wymierają zupełnie.
Również wymarłą grupą dwuskrzelnych głowonogów są belemnity (Belemnoidea), pochodzące z karbonu. Ich rozwój nastąpił w jurze i kredzie. Najczęściej spotykane są części szkieletu belemnitów tzw. rostrum, popularne „strzałki piorunowe". Wykazują one w przekroju poprzecznym koncentryczne słoje. Wielkość słoi związana jest z sezonowymi zmianami temperatury wody morskiej. Badania izotopowe tych swoistych termometrów geologicznych pozwoliły określić z wysoką dokładnością rozkład temperatur na różnych obszarach kuli ziemskiej w okresie jurajskim.